Meerdere bronnen bevestigen dat prestatiedruk al jaren stijgt. Tijdens corona nam de stress verder toe door onzekerheid, online lessen en leerachterstanden. CBS laat zien dat jongeren in 2021 duidelijk meer stress en prestatiedruk ervoeren dan vóór de pandemie, met schooldruk en angst om achter te raken als grootste triggers.
Na corona zakte de druk niet weg, integendeel. De Jeugdmonitor 2024 laat zien dat jongvolwassenen nog steeds rond de 55% prestatiedruk rapporteren. Ook de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 signaleert dat prestatiedruk in alle regio’s hoog blijft, zonder tekenen van herstel.
Steeds duidelijker wordt dat prestatiedruk geen tijdelijk verschijnsel meer is, maar een structureel probleem. Jongeren voelen het hele jaar door spanning, door een steeds intensievere toetscultuur, hogere verwachtingen, sociale vergelijking en druk vanuit thuis.
Kort gezegd: prestatiedruk is geen piek maar een blijvende trend, die na corona niet is afgenomen. Dat maakt de Prestatiedrukmonitor Nederland 2026 urgenter dan ooit.
De belangrijkste bevindingen in één oogopslag
- Prestatiedruk bijna verdrievoudigd sinds 2001: Van 16% (2001) naar 47% (2025) onder scholieren die regelmatig of veel druk door schoolwerk ervaren.
- Meisjes ervaren structureel meer druk dan jongens: 52,2% van de meisjes vs. 37,4% van de jongens.
- Vwo- en havo-scholieren ervaren meer druk door schoolwerk dan vmbo-scholieren: Door doorgroeidruk, toetsintensiteit en hoog prestatieniveau.
- Grote regionale verschillen: Van 50% tot 61,3% prestatiedruk tussen GGD-regio’s.
De stille prestatiedrukepidemie
Van hoge cijfers moeten halen tot het kiezen van een ‘perfecte’ vervolgopleiding, steeds meer Nederlandse jongeren ervaren druk. Ouders voelen de gevolgen vaak pas echt wanneer ze meekijken of meedoen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) zegt 61% van de jongeren tussen 12 en 30 jaar regelmatig of vaak prestatiedruk te ervaren (3).
Bij scholieren in het voortgezet onderwijs, bijvoorbeeld 16-jarigen, ligt dit percentage op ruim 50%: het NJi noemt 51,3% van 16-jarigen.
Het is niet alleen de hoeveelheid druk, maar ook de aard ervan: jongeren geven aan dat zij de druk vooral zichzelf opleggen (74 %), maar ook dat school (40 %) en ouders (32 %) een rol spelen.
Dat maakt prestatiedruk niet zomaar een individueel probleem, het is een maatschappelijk signaal. Zoals Anita Kraak van het NJi aangeeft: “De balans is zoek. We moeten het idee dat alles maakbaar is loslaten en accepteren dat de toekomst ook onzeker is.”
Uitsplitsing per regio, leeftijd, geslacht en niveau
Regio
De verschillen tussen regio’s zijn aanzienlijk. Tussen GGD-regio’s varieert het aandeel jongeren met hoge prestatiedruk van 50% tot ruim 61%. In sommige regio’s ervaart dus bijna twee derde van de jongeren structureel druk.
Top 3 hoogste prestatiedruk (GGD-regio’s):
- Amsterdam – 61,3%
- Groningen – 60,6%
- Haaglanden – 59,6%
Top 3 laagste prestatiedruk:
- Zeeland – 50,0%
- IJsselland – 50,7%
- Twente – 51,3%
Leeftijd
Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 blijkt dat prestatiedruk duidelijk toeneemt naarmate jongeren ouder worden. Jongeren van 12–14 jaar rapporteren vooral interne druk (“ik moet het goed doen”), terwijl leerlingen van 15–16 jaar vaker spreken over druk door toetsen, profielkeuzes en de voorbereiding op het examenjaar.
Ook het NJi laat zien dat onder 16-jarigen meer dan de helft regelmatig of vaak prestatiedruk ervaart. Deze stijging valt samen met de jaren waarin het aantal toetsmomenten, PTA’s en overgangsdruk sterk toeneemt.
Kernpunt: de kwetsbaarste leeftijdsgroep (15–16 jaar) is precies de groep die het meest te maken krijgt met toetsdruk en keuzestress.
Geslacht
Volgens het CBS ervaren meisjes significant meer prestatiedruk dan jongens. Meisjes rapporteren vaker stress rondom schoolresultaten, sociale verwachtingen en perfectionisme, patronen die ook in latere metingen terugkomen.
Jongens ervaren wel druk, maar geven vaker aan dat deze specifiek gekoppeld is aan bepaalde vakken of toetsmomenten.
Schoolniveau
Onder zowel NJi-data als GGD GHOR-onderzoek zien we duidelijke verschillen per onderwijstype:
- Vwo-leerlingen ervaren hoge structurele prestatiedruk, mede door de hoge verwachtingen richting vervolgopleidingen en intensieve toetsprogramma’s.
- Havo-leerlingen rapporteren de hoogste prestatiedruk én motivatieproblemen: ze voelen druk om het “net goed genoeg” te doen, maar ervaren tegelijkertijd minder autonomie.
- Vmbo-leerlingen ervaren relatief minder structurele druk dan vwo'ers, maar juist meer omgevingsdruk vanuit thuis en stress rondom de overgang naar het mbo.
Deze patronen komen overeen met de landelijke cijfers in de Gezondheidsmonitor Jeugd: hoe zwaarder de onderwijsroute, hoe hoger de ervaren druk.
Oorzaken van prestatiedruk
Uit de gecombineerde data van het NJi, RIVM/GGD, VZinfo en CBS blijkt dat prestatiedruk onder jongeren niet één oorzaak heeft, maar ontstaat uit een complex samenspel van school, sociale omgeving en persoonlijke factoren. De bronnen zijn opvallend eensgezind over welke factoren het zwaarst wegen.
- Overvolle toetskalenders
- Zelfgecreëerde druk/perfectionisme
- Sociale vergelijking (TikTok/Instagram)
- Hoge verwachtingen thuis
- Onzekerheid over toekomstige studieroute
- Te weinig rust en te veel prikkels
- Schaduwonderwijs-cultuur (bijlesnorm)
Hoewel niet expliciet benoemd in één dataset, signaleren NJi- en GGD-rapportages dat jongeren steeds vaker te maken krijgen met bijles, examentrainingen en extra cursussen. Dit draagt bij aan het gevoel dat “iedereen óók nog iets extra’s doet”, waardoor prestatienormen verder omhooggaan.
Kortom: het probleem zit niet in één factor. Het is structureel.
Oplossingen volgens scholieren en ouders
Ondanks de toegenomen prestatiedruk zijn jongeren en ouders opvallend eensgezind over wat wél helpt. De oplossingen liggen deels bij scholen, maar ook thuis en in hoe jongeren zelf leren omgaan met verwachtingen.
1. Oefenen zonder cijferdruk
Uit meerdere onderzoeken blijkt dat jongeren het meest gebaat zijn bij oefenen zonder beoordeling. Formatief leren voelt veilig: fouten horen bij het proces, niet bij “niet goed genoeg zijn”.
2. Minder toetsmomenten, meer voorspelbaarheid
Onvoorspelbaarheid is een van de grootste stressfactoren. Leerlingen vragen om minder spontane toetsen, ruimere voorbereidingstijd en duidelijke verwachtingen. Overzichtelijke toetskalenders verlagen de druk merkbaar.
3. Betere balans: rust, planning en minder overbelasting
Een vol rooster, voortdurende online prikkels en gebrek aan structuur vergroten de druk. Rustmomenten, planning en haalbare doelen helpen jongeren beter herstellen.
4. Meer ruimte voor gesprek en steun
Jongeren ervaren minder druk wanneer mentoren, docenten en ouders open praten over stress. Een gesprek zonder oordeel werkt direct verlagend.
5. Duidelijke en realistische verwachtingen van ouders
32% ervaart druk vanuit thuis. Ouders helpen door verwachtingen bij te stellen, falen te normaliseren, minder op cijfers te focussen en meer op inzet en proces. Dit verlaagt stress en verhoogt motivatie.
6. Digitale ondersteuning die wél werkt
Bijles kan druk verhogen, maar digitale oefenmogelijkheden zonder cijfervergelijking doen het tegenovergestelde. Realistische oefentoetsen en duidelijke uitleg vergroten het vertrouwen, een van de belangrijkste voorspellers van minder stress.
Bron: ToetsMij
