Iris Kummeling (manager Gezonde School), Iris Botermans (projectmedewerker) en Nienke van Reijen (projectleider Professionalisering) gingen namens Gezonde School met de groep leerlingen in gesprek. Doel van het gesprek was om hen actief te laten meedenken over de rol van scholen én leerlingen zelf. Gezonde School kreeg zo waardevolle input voor eventuele verdere beleidsvorming én kreeg een idee van de mening van leerlingen over belangrijke onderwerpen.

Tijdens het gesprek kwamen vragen aan de orde als:

• Wie is verantwoordelijk voor gezondheid en welbevinden van leerlingen, ouders of school?
• Hoe kijken de leerlingen naar alle informatie over gezondheid op sociale media?

Aller leerlingen zijn het erover eens dat het belangrijk is dat scholen aandacht besteden aan gezondheid en welbevinden. Waar sommige leerlingen vinden dat de verantwoordelijkheid voor deze onderwerpen in eerste instantie bij de ouders ligt, wordt ook snel de kanttekening gemaakt dat niet iedereen dit vanuit huis meekrijgt. Daarom is de rol van de scholen toch wel erg belangrijk, vindt de groep. Al zouden ouders en scholen ook moeten samenwerken.

Vaker in gesprek

De groep vindt de vorm van lessen over gezondheidsvraagstukken erg belangrijk. Zo werken traditionele lessen over dit onderwerp vaak averechts en leidt dit tot afhakers. Ze zien het voeren van gesprekken als een betere manier, bijvoorbeeld door de onderwerpen aan te laten sluiten bij hun leefwereld en de actualiteit. Idealiter wordt kennis dan gekoppeld aan hun eigen ervaringen en vragen.

Die ervaringen vinden ook veel plaats op sociale media, waar ze veel informatie krijgen over gezondheid en eten. De leerlingen geven aan dat het lastig is om te beoordelen welke informatie betrouwbaar is, en zien hier een belangrijke rol voor de scholen weggelegd. Bijvoorbeeld door in te zetten op het ontwikkelen van kritisch denkvermogen en door zelf de juiste informatie te bieden. Maar ook door in de kantine gezond eetgedrag te stimuleren en gezonde dingen goedkoper te maken.

Vaker aan bod brengen

Wanneer het gaat om persoonlijke gezondheidsvraagstukken, zoals beginnen met vapen of mentale problemen, geven leerlingen aan dat zij een hoge drempel ervaren om dit met volwassenen te bespreken. Ook wanneer er een mentor of zorgteam beschikbaar is, blijkt deze stap niet vanzelfsprekend. De leerlingen zouden het prettig vinden als deze onderwerpen vaker en laagdrempeliger in de klas aan bod komen, en als er ruimte is om hierover met elkaar in gesprek te gaan. Daarnaast benoemden leerlingen het belang van voorbeeldgedrag van onderwijsprofessionals. Op scholen waar gezondheid een belangrijk thema is , zien zij soms tegenstrijdigheden, zoals rokende docenten of een ongezond aanbod in de docentenkamer. Dit doet afbreuk aan de geloofwaardigheid van het beleid. Ook de schoolomgeving speelt een rol. Leerlingen geven aan dat gezonde producten in de schoolkantine vaak relatief duur zijn, wat het maken van gezonde keuzes bemoeilijkt.

Actief meedenken

Ook kwam het belang van leerlingenparticipatie nadrukkelijk naar voren. Leerlingen willen niet alleen betrokken worden als doelgroep, maar ook als actieve meedenkers en mede-vormgevers. Zij gaven aan dat scholen hen meer kunnen betrekken door bijvoorbeeld de leerlingenraad actief in te zetten en samen initiatieven te ontwikkelen. Het organiseren van creatieve acties, zoals prijsvragen of challenges rondom gezondheid, werd genoemd als een laagdrempelige en motiverende manier om betrokkenheid te vergroten.

Tegelijkertijd constateren zij dat thema’s als slaaptekort, mentale gezondheid en middelengebruik al zichtbaar aanwezig zijn binnen de school. Toch missen ze nog kennis hierover. De leerlingen realiseren zich steeds beter hoeveel impact te weinig slaap heeft op hun prestaties. Ze horen van andere leerlingen die nachten doorleren in de toetsweek, terwijl ze weten dat dit ongezond is.

Ook de stress van school zorgt voor te weinig slaap, geven ze aan. Nog maar weinig scholen besteden aandacht aan het thema Slaap, maar leerlingen zien dit dus wel als een belangrijk onderwerp om structureel aandacht aan te besteden.

Tot slot viel op dat leerlingen hun generatie beschrijven als sterk geïnteresseerd in gezondheid, mede onder invloed van social media. Zij zien dit als een kans voor scholen en vinden het opvallend dat er nog steeds scholen zijn die hier geen structurele aandacht aan besteden.

Zeven adviezen van de Scholierenraad

Na het informatieve gesprek zijn er zeven adviezen geformuleerd, met input van de leerlingen.

• Benut de intrinsieke motivatie van deze generatie - Leerlingen geven aan dat gezondheid een actueel en belangrijk thema is. Speel hierop in en benut hun interesse en betrokkenheid om samen verder te bouwen aan een gezonde schoolomgeving.
  
• Maak gezondheid en welbevinden structureel onderdeel van het onderwijs - Wacht niet tot problemen ontstaan, maar integreer thema’s als mentale gezondheid, slaap en middelengebruik in het curriculum. Zorg dat dit geen losse projecten zijn, maar een doorlopende leerlijn.
  
• Sluit aan bij de leefwereld van leerlingen - Vermijd traditionele, zendergerichte lessen. Start bij wat leerlingen bezighoudt en voer het gesprek. Koppel daar vervolgens kennis en vaardigheden aan, zodat het relevant en herkenbaar blijft.
  
• Verlaag de drempel om hulp te vragen - Maak ondersteuning zichtbaarder en toegankelijker. Bespreek in de klas dat het normaal is om hulp te zoeken en creëer veilige momenten waarop leerlingen hun zorgen kunnen delen.
  
• Zorg voor geloofwaardig voorbeeldgedrag - Onderwijsprofessionals spelen een belangrijke rol als rolmodel. Zorg dat gedrag en beleid rondom gezondheid met elkaar in lijn zijn, zodat de boodschap authentiek overkomt.
  
• Maak de gezonde keuze de makkelijke keuze - Zorg voor een aantrekkelijk en betaalbaar aanbod van gezonde producten in de schoolkantine. Prijs en beschikbaarheid hebben direct invloed op het gedrag van leerlingen.
• Zet actief in op leerlingenparticipatie - Betrek leerlingen bij het ontwikkelen en uitvoeren van beleid. Werk samen met de leerlingenraad en organiseer interactieve initiatieven zoals challenges, campagnes of prijsvragen rondom gezondheid.